Gelaagde symboliek

Gisteren viel me een advertentie op van een firma die hypotheken probeert te slijten. Verbande in Afrikaans, of meer anglicistisch: huislenings. Het was een lege advertentie een kopregel in veel wit en aan de rechterkant een fotootje dat ik opmerkelijk vond. Volgens mij stelt die afbeelding de menselijke hersenen voor, gemodelleerd in Rands, waarbij de linkerhelft duidelijk groter is dan de rechter.

Professoren denken dat we denken in taal. Taal is de grote truc van die berg geld hierboven. We begrijpen ons leven in de taal, in woorden. Woorden zijn symbolen en dus begrijpen we de werkelijkheid door, en alleen maar door symbolen.

Dat je woorden kunt gebruiken, heeft iets goddelijk, maar je betaalt er een prijs voor: ook al zijn symbolen nog zo direct, ze worden nooit hetzelfde als het ding zelf. Ceci n'est pas une pipe, inderdaad. Tussen de werkelijkheid en jezelf zit een laagje taal. Zelfs als het om de cymbalen gaat in die bekende regel van Gerrit Achterberg.

Wat je met symbolen er gratis bij krijgt is gevoeligheid voor manipulatie. Tussen de voorstelling van een ding, en het ding zelf bestaat nauwelijks verschil. Heel de godsdienst berust op dat aspect van mens zijn; en het hele pornobedrijf ook. The King of Cumshots en God de Vader grazen in dezelfde wildtuin.

De meeste symbolen die de communicatie-industrie op je af stuurt zij even internationaal als triviaal. Vrouw omhelst man, kinderen op het strand bouwen een zandkasteel, een bloemblad dwarrelt een graf in. Alles natuurlijke beelden die je vrijwel onafhankelijk van je culturele achtergrond kunt snappen.

Met een symbool als dat van de hypotheekverkopers verandert dat. Iemand die zo'n beetje weet hoe de menselijke hersenen eruit zien, heeft er geen problemen mee. En als je iets kent van de gedachten of mythen over de linker- en rechter hersenhelften begrijp je waarom in die foto de nadruk wordt gelegd op de linkerhelft. De foto appelleert aan kennis, niet aan de direct waarneembare ervaring of werkelijkheid. Gelaagde symboliek dus, blijkbaar kunnen we dat makkelijk aan.

Voor het gedeelte van de wereld zonder die kennis lijken de bergjes munten misschien wel een halve walnoot. Maar voor dat gedeelte van de wereld is de foto natuurlijk niet bedoeld.